WARSTWY KŁODZKA

„Warstwy Kłodzka” - podsumowanie projektu

4 grudnia, nieprzypadkowo w dniu Barbórki – Górniczego Święta, uroczyście zakończyliśmy realizację projektu „Warstwy Kłodzka”, którego ważnym elementem było przypomnienie o pracach zabezpieczających prowadzonych w kłodzkich podziemiach przez specjalistów z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz górników z Przedsiębiorstwa Robót Górniczych z Wałbrzycha.
Pierwszym punktem programu było odsłonięcie na murze klasztoru franciszkanów przy ul. Daszyńskiego banera pt. „Ratunek dla starówki”, który doskonale wpisał się w ciąg banerów informujących o różnych momentach historii Kłodzka, przygotowanych do tej pory przez Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe.

warstwy klodzka

Następnie wszyscy uczestniczący w przecięciu wstęgi udali się do Muzeum Ziemi Kłodzkiej, gdzie już gromadzili się inni chętni do dyskusji o tym, jak uczynić z Kłodzka piękniejsze i lepsze do życia miasto.
Andrzej Nowak przypomniał najważniejsze informacje o realnych warstwach miasta, a następnie podsumował warsztaty architektoniczno-urbanistyczne oraz przeanalizował „krzywe wrażeń” zapisane przez uczestników spaceru. Następnie przedstawił własną koncepcję zagospodarowania placów porozbiórkowych pomiędzy ul. Armii Krajowej a Czeską, do której stworzenia zainspirowały go projekty uczestników warsztatów. Zakłada ona powstanie przestrzeni wypoczynkowej z elementami zieleni, tak potrzebnymi w centrum miasta. Prezentacja zamykająca projekt TUTAJ.
Następnie odczytaliśmy zapisane przez część uczestników spotkania recepty dla Kłodzka oraz ułożyliśmy domino, przypominające, że codzienne działania każdego z nas decydują o stanie naszego miasta. Każdy z nas może zadbać choć trochę o czystą ziemię, wodę i powietrze wokół nas i pamiętać, że przyzwyczajenie do brudu, nieporządku i zaniedbania nie powinno być naszą drugą naturą.



Artykuł: "Metry na osobę - O trudnym losie kłodzkiego lokatora" autorstwa Łady Ponikowskiej

Zapraszamy na uroczyste podsumowanie projektu Warstwy Kłodzka

4 grudnia 2015

warstwy klodzka

Kłodzka „krzywa wrażeń” i warstwy miasta


„Warstwy Kłodzka” to nie tylko tytuł projektu Klubu Otwartej Kultury, ale także historia i codzienność naszego miasta. Mogli się o tym przekonać uczestnicy kilkugodzinnego sobotniego architektoniczno-urbanistycznego spotkania 17 października 2015 r.
Rozpoczęliśmy w Muzeum Ziemi Kłodzkiej wykładem Andrzeja Nowaka, architekta, który w przejrzysty i skrótowy sposób pokazał różne warstwy miasta – czyli warstwę historyczną, przestrzenną, społeczną, ekonomiczną, techniczną, ekologiczną. To warstwy, z których niektóre są całkowicie jawne i namacalne, inne nieco ukryte, chociaż także materialne, a inne bardziej pojęciowe, których charakter i znaczenie uświadamiamy sobie po chwili refleksji. Podczas wykładu była też okazja do dyskusji o różnych lepszych i gorszych pomysłach na zabudowę uzupełniającą czyli tzw. plomby. Prezentację stanowiącą kanwę wykładu można zobaczyć TUTAJ.

Następnie wyruszyliśmy na wycieczkę, która obejmowała historycznie najstarszą, przestrzenne ograniczoną warstwę miasta. Trasa wiodła od muzeum ulicą Muzealną, Czeską, rynkiem, fragmentem ulicy Łukasińskiego, następnie Niską, Wodną, Matejki, mostem św. Jana, ulicą Nad Kanałem i Daszyńskiego do Podziemnej Trasy Turystycznej, a po wyjściu z podziemi na ulicy Czeskiej, ulicą Tumską, Armii Krajowej i Wojska Polskiego z powrotem do muzeum. Wszyscy uczestnicy spaceru otrzymali broszurki ze zdjęciami przedstawiającymi te ulice przed wyburzeniami, mającymi miejsce w latach 50., 60. i 70. XX w. lub w trakcie tych wyburzeń. Była więc możliwość spojrzenia na warstwę teraźniejszą jak i przeszłą miejskiej architektury.

Na specjalnym wykresie można też było zaznaczyć tzw. „krzywą wrażeń”, będącą wskaźnikiem naszego odbioru przestrzeni miejskiej. Z analizy „krzywych wrażeń”, którymi podzielili się z nami niektórzy uczestnicy wycieczki, wynika, że Kłodzko postrzegamy jako niejednolite estetycznie, a spacer po mieście dostarcza skrajnie zmiennych wrażeń. Wolimy też przeważnie „romantycznie” walący się mur od wyraźnie ingerującej w przestrzeń obcej stylistycznie bryły dobudowanego obiektu. Łaskawiej spoglądamy na nieład spowodowany brakiem środków na kosztowne remonty niż na błoto, nierówną, prowizoryczną nawierzchnie, bałagan, brud i psie odchody na chodnikach.

Podczas warsztatów architektoniczno-urbanistycznych, które miały miejsce po zakończeniu wycieczki, projektowaliśmy własne sposoby zagospodarowania przestrzeni miejskiej w miejscu istniejącej zabudowy uzupełniającej lub wolnych, czasem tylko ogrodzonych przestrzeni pozostałych po wyburzonych kamienicach. Było to całkowicie wolne i dowolne ćwiczenie wyobraźni, które dostarczyło przykładów ciekawych rozwiązań – do obejrzenia poniżej.

Ale też z trwających podczas spacerów i warsztatów dyskusji wynikało, że nie oczekujemy aż tak drastycznych zmian. Widzimy za to dużo tańsze i prostsze sposoby wyrównania w górę naszej kłodzkiej „krzywej wrażeń”.



Kłodzko znikające

Wyrywkowy i subiektywny zapis powojennych zmian urbanistycznych
w Kłodzku, czytany z dokumentów, sprawozdań i notatek prasowych

Joanna Stoklasek-Michalak

Spacer ulicami dzisiejszego Kłodzka prezentuje przechodniowi niepełny i w pewnym sensie wybrakowany pejzaż architektoniczny tego miasta, w którym zabytkowe kamienice i gmachy współegzystują – w sposób daleki od harmonijnej kompozycji – z nijakimi stylistycznie budynkami powstałymi w 2. połowie XX w. oraz pustymi parcelami, wyglądającymi jak blizny na portrecie miasta. Wtórnie zagospodarowane place – często w sposób przypadkowy, nieprzemyślany i wprowadzający optyczny chaos – organizują przestrzeń ograniczoną do płaszczyzny parteru, pozostawiając wyrwy w linii zabudowy.

Nie wiedzieć czemu, owe swoiste białe plamy w urbanistyce starego miasta odpowiadają analogicznym białym plamom w powojennej historii zabudowy kłodzkiego śródmieścia. Wydaje się, że najpełniejszym źródłem wiedzy na ten temat są dokumenty stanowiące zapis decyzji ówczesnych władz względem historycznej zabudowy miasta. Niestety lektura sprawozdań, protokołów itp. zachowanych w Archiwum Państwowym we Wrocławiu (Oddział w Kamieńcu Ząbkowickim) nie buduje ciągłej (a cóż dopiero wyczerpującej!) narracji na temat losów poszczególnych kamienic, nie zdradza konkretnych dat ani okoliczności rozbiórek. Wreszcie milczy w kwestii należytej opieki nad zabytkowym detalem architektonicznym. Retrospekcja w powojenną, architektoniczną przeszłość Kłodzka wymaga od zainteresowanych osób samodzielnego wyciągania wniosków oraz budowania założeń opartych na własnych analizach związków przyczynowo-skutkowych, których niewielkiej dawki dostarczają wymienione akta.

W 40. rocznicę uratowania kłodzkiej starówki przed katastrofą budowlaną zapraszam czytelników do swoistej rekonstrukcji powymazywanej miejscami historii, zbudowanej na notatkach prasowych, a także wybranych fragmentach zachowanych sprawozdań i protokołów Komisji Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z lat 1954-1957 oraz Miejskiej Rady Narodowej z lat 1955-1973. Można powiedzieć, że zachowane źródła ilustrują stosunek władz oraz mentalność społeczną wobec zabytkowej architektury, jej rozbiórki i odbudowy w nowym duchu, ale także wobec problemu z wprowadzeniem i zachowaniem czystości miasta. W postawach obu grup szczególnie zauważalna jest ignorancja wobec historycznej i zabytkowej wartości starych budynków, której towarzyszą (a może nawet ją determinują?) bardziej trywialne i pragmatyczne kwestie skupione wokół braku wystarczającej ilości mieszkań dla Kłodzczan oraz braku należytego zaplecza remontowo-budowlanego.

Ze względu na sporą liczbę wybranych fragmentów (których zbyt pochopna eliminacja mogłaby stworzyć sfałszowany obraz procesu zachowania kłodzkiej starówki w minionych latach), wydaje się zasadne przedstawić ten temat w formie cyklu.
KALENDARIUM
ŻYCIORYSY
warstwy klodzka

Zapraszamy do udziału w projekcie „Warstwy Kłodzka”

17 października w sobotę, po wprowadzającym wykładzie w Muzeum Ziemi Kłodzkiej odbędzie się spacer ścieżką architektoniczno-urbanistyczną.
Podczas tej krótkiej wycieczki zwrócimy uwagę na warstwy Kłodzka – i te pionowe – wynikające z powstawania kolejnych budowli na miejscach ich starszych poprzedniczek, i te poziome – wynikające z rozbudowy miasta – od wzgórza zamkowego, poprzez gród otoczony murem, XIX w. lokalne centrum, aż po dzień dzisiejszy. Zobaczymy, jak spożytkowaliśmy przestrzeń powstałą po wyburzanych w latach 60., 70. XX w. kamienicach, jak wyglądają dzisiaj zabytkowe kamieniczki, które zdołano uratować, odwiedzimy też Podziemną Trasę Turystyczną otwartą dzięki pracy inżynierów i górników zabezpieczających kłodzkie podziemia.
Następnie w muzeum odbędą się warsztaty pt. „Dodaj warstwę”, podczas których każdy będzie mógł spróbować swoich sił w projektowaniu i zaproponować własne rozwiązania w miejsce istniejących plomb, murów czy placów, które zastąpiły wyburzone kamienice.
Na warsztaty pt. „Dodaj warstwę” zapraszamy także, szczególnie młodzież, w poniedziałek 19 października do Szkoły Społecznej w Kłodzku. Można przyjść na warsztaty sobotnie i poniedziałkowe – wykonać dwa różne projekty lub wybrać jeden z tych dni.

Na zajęcia sobotnie i poniedziałkowe wstęp wolny. Spacer i warsztaty poprowadzi – Andrzej Nowak – architekt.

Młodzież z gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych zapraszamy do udziału w warsztatach dziennikarskich. Ich celem jest zebranie wspomnień osób, które pamiętają dzieje kłodzkiej starówki z lat, kiedy ważyły się jej losy oraz przypomnienie prac zabezpieczających kłodzkie podziemia. Efektem warsztatów będzie zbiór tekstów oraz projekt tablicy informacyjnej, która zawiśnie w ciągu podobnych bilbordów na murze klasztoru franciszkanów. Osoby czujące w sobie żyłkę dziennikarską, a też nieco detektywistyczną prosimy o zgłoszenia mailowe – kok@kokkultura.pl, telefoniczne (tel. 783204060) lub osobiste u pana Mietka Kowalcze w szkole społecznej w Kłodzku.

Projekt zakończymy w piątek 4 grudnia – wówczas odsłonimy tablicę na murze franciszkanów, a następnie spotkamy się w muzeum na uroczystym podsumowaniu „Warstw Kłodzka”.

Osoby niepełnoletnie prosimy o przyniesienie na zajęcia podpisanej zgody rodzica.
Zgoda rodzica lub opiekuna prawnego na udział dziecka w warsztatach dziennikarskich
Zgoda rodzica lub opiekuna prawnego na udział dziecka w zajęciach architektonicznych dnia 17 października 2015
Zgoda rodzica lub opiekuna prawnego na udział dziecka w warsztatach plastycznych dnia 19 października 2015
Projekt „Warstwy Kłodzka”, jest ciągiem działań, który zwróci uwagę na specyfikę architektury miasta i jej tradycję. Przypomni ludzi i działania, które doprowadziły do ocalenia starówki, której groziło zawalenie z powodu istnienia pod ziemię wielu poziomów piwnic. W trakcie prac zabezpieczających zakończonych 40 lat temu, powstała otwarta w 1976 r. Podziemna Trasa Turystyczna, stając się jedną z atrakcji turystycznych miasta.

Projekt „Warstwy Kłodzka” składa się z równoległych działań, których zwieńczeniem będzie umieszczenie na murze klasztoru franciszkanów w ciągu znajdujących się tam banerów, baneru przypominającego prowadzone ponad 40 lat temu prace. W ramach projektu odbędą się warsztaty architektoniczne i techniczne dla młodzieży, otwarte wykłady architektoniczno­urbanistyczne, otwarty spacer ścieżką architektoniczno­urbanistyczną z przewodnikiem. W ramach tych działań zaproponujemy uczestnikom różne aktywności, aby nie pozostawali jedynie biernymi słuchaczami, ale mogli dotknąć historii.

Jednocześnie powstanie zbiór dokumentacji projektowej przypominającej lata, kiedy decydowała się przyszłość architektoniczna miasta oraz opisującej recepcję społeczną jego obecnego kształtu i pamięć o czasie intensywnych przemian urbanistycznych.